Yoqa fiziki məşqləri, nəfəs texnikalarını və meditasiyanı birləşdirərək fiziki, psixi və mənəvi rifahı yaxşılaşdırmağa yönəlmiş qədim bir praktikadır. Bu gün yoqa sağlamlığa təsirini araşdıran tədqiqatçıların və səhiyyə təşkilatlarının diqqətini cəlb edir.
Yoqa və hormonlar
Hormonal tarazlıq böyümə, maddələr mübadiləsi, reproduktiv proseslər, stress və əhval kimi orqanizm funksiyalarının tənzimlənməsində mühüm rol oynayır. Hormonal tarazlığın pozulması diabet, qalxanabənzər vəzi problemləri və depressiya kimi müxtəlif xəstəliklərə səbəb ola bilər.
Tədqiqatlar
Tədqiqatlar göstərir ki, yoqa hormonal tarazlığa müsbət təsir göstərə bilər:
- Kortizol səviyyəsinin azalması: yoqa stress hormonu olan kortizolun səviyyəsini azaltmağa, mənfi emosiyaların öhdəsindən gəlməyə və psixi vəziyyəti yaxşılaşdırmağa kömək edir.
- Qalxanabənzər vəzinin fəaliyyətinin tənzimlənməsi: yoqa qalxanabənzər vəzinin tarazlı fəaliyyətini dəstəkləyir. Bu, həmin orqanla bağlı pozuntuları olan insanlar üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir.
- Reproduktiv sağlamlığın yaxşılaşması: tədqiqatlar yoqanın reproduktiv sağlamlığa, o cümlədən aybaşı dövrünün müntəzəmliyinə və premenstrual sindromun (PMS) əlamətlərinin azalmasına müsbət təsirini göstərir.
- Hipofiz hormonlarının tənzimlənməsi: meditasiya və digər yoqa praktikaları endokrin sistemin əsas orqanı olan hipofiz vəzinin fəaliyyətini tarazlaşdırmağa kömək edir.
- Adrenalin və aldosteron səviyyələrinin azalması: müntəzəm yoqa adrenalin və aldosteron hormonlarının səviyyəsini azaltmağa və stressin öhdəsindən gəlməyə kömək edir.
Hormonal dəyişikliklər
Yoqa zamanı hormonal dəyişikliklər orqanizmin fizioloji proseslərinə təsir edən müxtəlif məşq və praktikalar vasitəsilə baş verir. Hormonal tarazlığı dəstəkləyən əsas yoqa məşq və praktikalarından bəziləri:
- Asanalar (fiziki duruşlar): müxtəlif asanalar müəyyən vəzilərə və orqanlara təzyiq göstərərək onların fəaliyyətini stimullaşdıra və hormonal prosesləri tənzimləyə bilər. Məsələn, boyun nahiyəsini dartmağa yönəlmiş duruşlar qalxanabənzər vəzinin tarazlı fəaliyyətinə kömək edə bilər.
- Pranayama (nəfəs texnikaları): diafraqmal nəfəs və növbəli burun nəfəsi kimi texnikalar avtonom sinir sisteminə təsir edə və stresslə mübarizəyə kömək edə bilər. Bu da kortizol və adrenalin kimi stress hormonlarının səviyyəsinə təsir göstərə bilər.
- Meditasiya: müntəzəm meditasiya və fərqindəlik praktikaları orqanizmdə çoxsaylı hormonal prosesləri tənzimləyən, endokrin sistemin əsas orqanı olan hipofiz vəzinin hormonlarını tarazlaşdırmağa kömək edə bilər.
- Yoqa-nidra: bu dərin rahatlanma praktikası stressi və kortizol səviyyəsini azaltmağa kömək edir, həmçinin ümumi emosional vəziyyətə müsbət təsir göstərə bilər.
- Bhastrika (dərin nəfəs): bu nəfəs məşqi qan dövranını yaxşılaşdıra, maddələr mübadiləsini fəallaşdıra və hormonal sistemə təsir göstərə bilər.
- Şavasana (cəsəd duruşu): fiziki asana və məşqlərdən sonra bu dərin rahatlanma vəziyyəti stress səviyyəsini azaltmağa və hormonal sistemin fəaliyyətini tarazlaşdırmağa kömək edir.
Yoqanın hormonal tarazlığa təsirinin hər insanda fərqli ola biləcəyini, müntəzəm və şüurlu praktikadan asılı olduğunu anlamaq vacibdir. Bundan əlavə, xüsusən hər hansı xəstəlik və ya sağlamlıq problemi olduqda, yoqa və nəfəs məşqlərinə başlamazdan əvvəl tibb mütəxəssisi ilə məsləhətləşmək tövsiyə edilir.